Bir web sayfasını ikinci kez açtığınızda ilk seferkinden belirgin şekilde hızlı yüklenmesinin arkasında tek bir mekanizma vardır: önbellek. Tarayıcı, ziyaret ettiğiniz sitelerin logolarını, stil dosyalarını, yazı tiplerini ve JavaScript dosyalarını diskinizde saklar; ikinci ziyarette bunları sunucudan tekrar indirmek yerine yerel kopyadan okur. Peki bu kadar faydalı bir sistem neden düzenli aralıklarla temizlenmeli?
Sunucu, gönderdiği her dosyaya bir "geçerlilik süresi" etiketi ekler. Bu etiket Cache-Control ve ETag gibi HTTP başlıklarıyla taşınır. Tarayıcı dosyayı diske yazar, süre dolmadan aynı dosya istendiğinde ağa hiç çıkmaz. Süre dolduğunda ise sunucuya "bendeki kopya hâlâ geçerli mi?" diye sorar; dosya değişmemişse sunucu yalnızca birkaç yüz baytlık bir "değişmedi" yanıtı döner.
Bu yapının maliyet farkı somuttur. Tipik bir haber sitesinin ana sayfası, ilk ziyarette birkaç megabaytlık veri indirirken, önbellekli ikinci ziyarette çoğunlukla yalnızca HTML belgesini yeniden çeker. Aşağıdaki tablo, üç senaryo arasındaki farkı kabaca gösterir:
| Senaryo | Ağdan inen veri | Algılanan hız |
|---|---|---|
| İlk ziyaret (boş önbellek) | Tüm dosyalar | En yavaş |
| Tekrar ziyaret (geçerli önbellek) | Yalnızca HTML | En hızlı |
| Tekrar ziyaret (süresi dolmuş önbellek) | HTML + doğrulama istekleri | Orta |
Cache temizleme nedir sorusunun cevabı basit: diskte biriken bu geçici kopyaların silinmesidir. Gerekliliği ise üç ayrı nedene dayanır.
Bozuk veya eski içerik. Site sahibi bir stil dosyasını güncellediğinde, sizin tarayıcınız eski kopyayı hâlâ geçerli sayabilir. Sonuç: kayan tasarım, çalışmayan butonlar, yarım görünen menüler. "Site bende bozuk görünüyor" şikâyetlerinin büyük kısmı bu nedenle ortaya çıkar.
Mahremiyet. Önbellek, hangi siteleri ziyaret ettiğinizin dolaylı bir kaydıdır. Çerezlerden farklı çalışsa da, saklanan görseller ve dosya adları ortak kullanılan bir bilgisayarda fikir verir. Gizli pencere modunun önbelleği oturum kapanınca boşaltması tam olarak bu yüzdendir.
Disk alanı. Yıllarca temizlenmemiş bir profil klasörü birkaç gigabayta ulaşabilir. Düşük depolamalı dizüstü bilgisayarlarda bu, göz ardı edilecek bir rakam değildir.